انار Pomegranate

دانستنی های عمومی :

 

1ـ1 پیشینه

          منشأ و موطن اصلی انار هنوز بطور دقیق شناخته نشده است . ولی بیشتر گیاه شناسان بر این باور هستند که موطن اولیه انار از قفقاز ، سواحل دریای مازندران ( خزر ) و بلندیهای زاگرس است .

برخی هم آن را بومی شمال آفریقا دانسته اند ، گروهی را عقیده بر این است که انار بومی نواحی بین دریای سیاه و دریای خزر و جنگلهای شمال البرز و بلندی های زاگرس است . آنچه مسلم است کشت و کار انار و بهره وری از آن در زمانهای باستان متداول بوده است .

در کتابهای مذهبی آمده است که حضرت سلیمان انارستان بزرگی داشته است .

در قرآن مجید نیز در سوره انعام آیه های 99 و 141 از انار نام برده شده است . در آئین زرتشت نیز از کاشت انار در خانه ها به عنوان کار نیک و پسندیده یاد شده است . در کتاب های رومی از 3 سده پیش از میلاد مسیح از میوه و درخت انار نام برده اند . در کتیبه های تخت جمشید ، کنده کاری هایی روی برگ انار دیده می شود. این نکته نشان می دهد که ایرانیان از دیرباز انار را می شناخته و آن را می کاشته اند .

 

1ـ2 طبقه بندی گیاهی

          انار با نام علمی Punica  granatum از خانواده Punicaceae جنس Punica و گونه granatum است .

انار درخت یا درختچه ای است پرشاخ و برگ با پاجوشهای زیاد که در اقلیم های نیمه گرمسیری و مدیترانه ای به ارتفاع 2 تا 5 متر می رسد . در نواحی گرم و مرطوب با زمستانهای معتدل تقریبا همیشه سبز و در جاهایی که زمستانهای سرد و خشک دارند خزان می شود . این درخت برای به ثمر رسیدن میوه هایش نیازمند تابستان گرم و پائیز طولانی و خشک است .

          برگ انارهای اهلی ، کامل و بدون گوشوارک می باشند . برگهای جوان و چند روزه انار حنایی و عنابی رنگ اند . برگهای کامل آن سبز خوشرنگ و صاف است و آثاری از رنگ حنایی نیز در آن دیده     می شود ، برگهای درخت انار متقابل و گاهی منفرد و یا فراهم اند .

شاخه های انار باریک و معمولا ناهموارند و باتوجه به رقمهای گوناگون دارای خارهایی با تعداد و طول مختلف می باشند . مثلا رقم شیرین شهوار بدون خار و انار ترش سبز از پرخارترین رقم هاست .

          شاخه ها به هنگام جوانی ، مقطع چهارگوش دارند و پس از رشد کامل به حالت دایره ای در می آیند . پوست ساقه ها تقریبا خاکستری رنگ است .

گل انار بدون بو و به رنگ های قرمز تند و یا مایل به نارنجی است . در برخی گونه های زینتی مانند : P.g.var.albescens به رنگ سفید و در برخی رقمها به رنگ زرد نیز دیده می شود . گلهای درخت انار درشت و به قطر 3 سانیمتر و به طول 5/3 تا 5/7 سانتیمتر و عرض 8/3 تا 5 سانتیمتر می رسند .

          پیشترها تصور می شد که گلهای انار شهد ندارند . اما مطالعات اخیر خلاف آن را ثابت کرده است . مثلا از رقم واندرفول در ایالت آرزونای آمریکا مقدار کافی شهد همراه 27 درصد مواد محلول ( قندها ) به دست آورده اند .

گلهای درخت انار دو دسته اند :

ـ گلهای زایا ( Fruitful ) که بزرگتر هستند و قطرشان در محل اتصال به درخت بیش از قطرشان در گردن گل است .

ـ دسته دیگر گلهای نازا یا علفی ( barren ) هستند که اندازه آنها کوچکتر و قطرشان در محل اتصال به شاخه کمتر از قطر آنها در گردن گل است . این گل ها به میوه تبدیل نمی شوند و ریزش می کنند .

          روی شاخه های بارده هر درخت انار ممکن است از یک تا چندین گل بر روی یک شاخه بوجود آید که یکی از آنها انتهایی و بقیه جانبی و منفرد هستند .

ریشه درخت انار بسته به نوع خاک ، اندازه گودال کاشت ، قابلیت نفوذ خاک و ریشه دوانی درخت تا    5/1 متر به طور عمودی و 5/2 تا 3 متر به طور افقی نفوذ و گسترش می یابد . ولی بطور کلی گسترش و پراکندگی افقی ریشه های درخت انار بیشتر است . عمر اقتصادی و باردهی درخت انار بیش از 40 سال است . درخت انار سال آوری ندارد و اگر شرایط مساعد باشد هر ساله میوه می دهد .

 

1ـ3 ترکیبات و خواص غذایی

          انار یکی از محصولاتی است که می تواند به عنوان یک میوه تازه در حد میوه هایی چون مرکبات و سیب مصرف شود . فرآورده های تبدیلی انار نیز مصرف خوراکی به عنوان چاشنی دارند .

این میوه دارای ویتامینهای C ، B1 ، B2 و B6 است و عناصری مانند کلسیم ، فسفر ، آهن و منگنز نیز دارد که متعادل کننده مایعات بدن به ویژه خون است و کار دستگاههای دیگر بدن انسان را نیز تنظیم و آسان   می کند .

انار با زیادکردن فعالیت سلولهای کبدی و تحریک کیسه صفرا و روده ها در سلامت عمومی بدن و رفع ناراحتیهای کبدی مؤثر است . ضمن اینکه اوره ، کلسترول و دیگر سمهای بدن را دفع می کند و دارای خواص دارویی نیز می باشد .

          رب انار ، آب انار ، انار دانه ( دانه های خشک شده ) ، سس انار ، ژله انار ، روغن هسته انار ، مواد رنگی پوست ، ریشه و شاخه انار ، سرکه انار ، لواشک انار ، شربت انار ، مربای انار ، سماق انار و سبد بافته شده از شاخه های انار از جمله فرآورده های انار محسوب می شوند . 

 

 1ـ4 پراکنش جغرافیایی

انار بومی ایران بوده و اکنون در بیشتر نقاط ایران بطور وحشی و اهلی به چشم می خورد . بصورت وحشی در کلیه سواحل دریای شمال بر روی شنهای ساحلی و حتی در جنگلهای جلگه ای ( جنگلهای گرگان ، مازندران ، گیلان بویژه کنار دریای خزر و اطراف شفارود ) و مناطق غربی دیده می شود و حتی در نقاط معتدل مانند جنگلهای غرب در لرستان ، کردستان ، بختیاری ، فارس ، بلوچستان و در دامنه های جنوب کوههای البرز ، در دره های شرق و غرب منجیل و در دره لوشان مخلوط با سایر درختان نیمه خشک یزد ، دامغان و ساوه دیده می شود .

 

سطح زیرکشت ، تولید و عملکرد در ایران و جهان :

از آمار جهانی انار اطلاع چندانی در دسترس نیست . ولی انار در کشورهای هندوستان ، ترکیه ، اسپانیا ، افغانستان ، پاکستان ، ارمنستان ، گرجستان ، تاجیکستان ، آذربایجـان ، لیبی ، لبنان ، سودان ، بنگـلادش ، مراکش ، قبرس ، یونان ، چین و آمریکا کشت می شود که سطح زیرکشت ، تولید و عملکرد در کشور هندوستان به عنوان دومین کشور تولیدکننده انار به ترتیب عبارت است از : 42.000 هکتار ، 300.000 تن و   10 تن در هکتار .

ـ حداکثر عملکرد :

در سالهای اخیر عملکرد تا میزان 115 تن در هکتار توسط باغداران نمونه افزایش داشته است .

ـ ارقام عمده و برتر کشور : 5 رقم دیررس ، پوست کلفت ، پوست قرمز و دانه قرمز ، رباب نیریز ، شیشه کپ فردوس ، ملس ساوه ، میخوش ( ملس ) یزد ، نادری نطنز ( بادرود ) .

ـ ارقام خارجی : رقم واندرفول ( تولید کشور اسپانیا )

ـ پایه های مشهور : در انار نوع پایه مطرح نمی باشد و تکثیر توسط قلمه و قلمه ریشه دار انجام می شود.

ـ زمان برداشت : سطح زیرکشت باغات بارور ، تولید ، زمان برداشت ، ارقام عمده و مناطق عمده تولید محصول انار در سال 1381 طبق جدول شماره 2 می باشد و نمودارهای آن توزیع سطح زیرکشت و میزان تولید در استانهای عمده انارخیز را نشان می دهد .

ـ مصرف سرانه : 7 ـ 8 کیلوگرم

 

1ـ5 شرایط اقلیمی

          انار میوه خاص مناطق نیمه گرمسیری است . گرمای زیاد موجب سوختگی و سرمای زیاد باعث ترکیدگی آن می شود و از لطافت پوست و مرغوبیت میوه می کاهد . بهترین شرایط آب و هوایی برای درخت انار زمستانهای نسبتا خنک ، تابستانهای گرم و پائیز طولانی و خشک است .

بارندگی در پائیز و سردشدن پیش از موعد هوا باعث تریکدگی انار می شود . میزان مقاومت درخت انار نسبت به سرما دقیقا روشن نشده است ، ولی در ارقام گوناگون متفاوت است . سرمای ( دیررس ) بهاره به جوانه ، گل و شاخه های جوان صدمه می زند . سرمای پائیزه باعث ترکیدگی می شود و سرمای زمستان بویژه اگر از 12 تا 14 درجه زیر صفر پائین تر برود باعث خشکیدگی قسمتهای هوایی درخت می شود و سرمای خیلی شدید در زمستان حتی می تواند تنه ها را هم خشک کند ، در این حالت درختان را کف بر می کنند و از پاجوشهای جدید درختهای جدید بدست می آید .

 

 

 

جدول شماره 1 : مواد و ترکیبات موجود در 100 گرم میوه انار

مواد

مقدارmg))

مواد

درصد

فروکتوز

8/4

* اسیدها

اورگانیک

 

گلوکز

69/4

مالیک

 

ویتامینها

B1

02/0

سیتریک

 

B2

03/0

تارتاریک

 

C

11

اسکوربیک

/ 1 نظر / 95 بازدید