ابزارهای گیاهپزشک

.

انار Pomegranate

دانستنی های عمومی در مورد انار و همچنین اطلاعاتی در مورد احداث باغ انار را می توانید در ادامه مطلب ببینید.

پیشینه، طبقه بندی گیاهی، ترکیبات و خواص غذایی، پراکنش جغرافیایی، شرایط اقلیمی، ترکیبات موجود در انار، هزینه های احداث و نگهداری باغ، هزینه تولید و درآمد ...


دانستنی های عمومی :

 

1ـ1 پیشینه

          منشأ و موطن اصلی انار هنوز بطور دقیق شناخته نشده است . ولی بیشتر گیاه شناسان بر این باور هستند که موطن اولیه انار از قفقاز ، سواحل دریای مازندران ( خزر ) و بلندیهای زاگرس است .

برخی هم آن را بومی شمال آفریقا دانسته اند ، گروهی را عقیده بر این است که انار بومی نواحی بین دریای سیاه و دریای خزر و جنگلهای شمال البرز و بلندی های زاگرس است . آنچه مسلم است کشت و کار انار و بهره وری از آن در زمانهای باستان متداول بوده است .

در کتابهای مذهبی آمده است که حضرت سلیمان انارستان بزرگی داشته است .

در قرآن مجید نیز در سوره انعام آیه های 99 و 141 از انار نام برده شده است . در آئین زرتشت نیز از کاشت انار در خانه ها به عنوان کار نیک و پسندیده یاد شده است . در کتاب های رومی از 3 سده پیش از میلاد مسیح از میوه و درخت انار نام برده اند . در کتیبه های تخت جمشید ، کنده کاری هایی روی برگ انار دیده می شود. این نکته نشان می دهد که ایرانیان از دیرباز انار را می شناخته و آن را می کاشته اند .

 

1ـ2 طبقه بندی گیاهی

          انار با نام علمی Punica  granatum از خانواده Punicaceae جنس Punica و گونه granatum است .

انار درخت یا درختچه ای است پرشاخ و برگ با پاجوشهای زیاد که در اقلیم های نیمه گرمسیری و مدیترانه ای به ارتفاع 2 تا 5 متر می رسد . در نواحی گرم و مرطوب با زمستانهای معتدل تقریبا همیشه سبز و در جاهایی که زمستانهای سرد و خشک دارند خزان می شود . این درخت برای به ثمر رسیدن میوه هایش نیازمند تابستان گرم و پائیز طولانی و خشک است .

          برگ انارهای اهلی ، کامل و بدون گوشوارک می باشند . برگهای جوان و چند روزه انار حنایی و عنابی رنگ اند . برگهای کامل آن سبز خوشرنگ و صاف است و آثاری از رنگ حنایی نیز در آن دیده     می شود ، برگهای درخت انار متقابل و گاهی منفرد و یا فراهم اند .

شاخه های انار باریک و معمولا ناهموارند و باتوجه به رقمهای گوناگون دارای خارهایی با تعداد و طول مختلف می باشند . مثلا رقم شیرین شهوار بدون خار و انار ترش سبز از پرخارترین رقم هاست .

          شاخه ها به هنگام جوانی ، مقطع چهارگوش دارند و پس از رشد کامل به حالت دایره ای در می آیند . پوست ساقه ها تقریبا خاکستری رنگ است .

گل انار بدون بو و به رنگ های قرمز تند و یا مایل به نارنجی است . در برخی گونه های زینتی مانند : P.g.var.albescens به رنگ سفید و در برخی رقمها به رنگ زرد نیز دیده می شود . گلهای درخت انار درشت و به قطر 3 سانیمتر و به طول 5/3 تا 5/7 سانتیمتر و عرض 8/3 تا 5 سانتیمتر می رسند .

          پیشترها تصور می شد که گلهای انار شهد ندارند . اما مطالعات اخیر خلاف آن را ثابت کرده است . مثلا از رقم واندرفول در ایالت آرزونای آمریکا مقدار کافی شهد همراه 27 درصد مواد محلول ( قندها ) به دست آورده اند .

گلهای درخت انار دو دسته اند :

ـ گلهای زایا ( Fruitful ) که بزرگتر هستند و قطرشان در محل اتصال به درخت بیش از قطرشان در گردن گل است .

ـ دسته دیگر گلهای نازا یا علفی ( barren ) هستند که اندازه آنها کوچکتر و قطرشان در محل اتصال به شاخه کمتر از قطر آنها در گردن گل است . این گل ها به میوه تبدیل نمی شوند و ریزش می کنند .

          روی شاخه های بارده هر درخت انار ممکن است از یک تا چندین گل بر روی یک شاخه بوجود آید که یکی از آنها انتهایی و بقیه جانبی و منفرد هستند .

ریشه درخت انار بسته به نوع خاک ، اندازه گودال کاشت ، قابلیت نفوذ خاک و ریشه دوانی درخت تا    5/1 متر به طور عمودی و 5/2 تا 3 متر به طور افقی نفوذ و گسترش می یابد . ولی بطور کلی گسترش و پراکندگی افقی ریشه های درخت انار بیشتر است . عمر اقتصادی و باردهی درخت انار بیش از 40 سال است . درخت انار سال آوری ندارد و اگر شرایط مساعد باشد هر ساله میوه می دهد .

 

1ـ3 ترکیبات و خواص غذایی

          انار یکی از محصولاتی است که می تواند به عنوان یک میوه تازه در حد میوه هایی چون مرکبات و سیب مصرف شود . فرآورده های تبدیلی انار نیز مصرف خوراکی به عنوان چاشنی دارند .

این میوه دارای ویتامینهای C ، B1 ، B2 و B6 است و عناصری مانند کلسیم ، فسفر ، آهن و منگنز نیز دارد که متعادل کننده مایعات بدن به ویژه خون است و کار دستگاههای دیگر بدن انسان را نیز تنظیم و آسان   می کند .

انار با زیادکردن فعالیت سلولهای کبدی و تحریک کیسه صفرا و روده ها در سلامت عمومی بدن و رفع ناراحتیهای کبدی مؤثر است . ضمن اینکه اوره ، کلسترول و دیگر سمهای بدن را دفع می کند و دارای خواص دارویی نیز می باشد .

          رب انار ، آب انار ، انار دانه ( دانه های خشک شده ) ، سس انار ، ژله انار ، روغن هسته انار ، مواد رنگی پوست ، ریشه و شاخه انار ، سرکه انار ، لواشک انار ، شربت انار ، مربای انار ، سماق انار و سبد بافته شده از شاخه های انار از جمله فرآورده های انار محسوب می شوند . 

 

 1ـ4 پراکنش جغرافیایی

انار بومی ایران بوده و اکنون در بیشتر نقاط ایران بطور وحشی و اهلی به چشم می خورد . بصورت وحشی در کلیه سواحل دریای شمال بر روی شنهای ساحلی و حتی در جنگلهای جلگه ای ( جنگلهای گرگان ، مازندران ، گیلان بویژه کنار دریای خزر و اطراف شفارود ) و مناطق غربی دیده می شود و حتی در نقاط معتدل مانند جنگلهای غرب در لرستان ، کردستان ، بختیاری ، فارس ، بلوچستان و در دامنه های جنوب کوههای البرز ، در دره های شرق و غرب منجیل و در دره لوشان مخلوط با سایر درختان نیمه خشک یزد ، دامغان و ساوه دیده می شود .

 

سطح زیرکشت ، تولید و عملکرد در ایران و جهان :

از آمار جهانی انار اطلاع چندانی در دسترس نیست . ولی انار در کشورهای هندوستان ، ترکیه ، اسپانیا ، افغانستان ، پاکستان ، ارمنستان ، گرجستان ، تاجیکستان ، آذربایجـان ، لیبی ، لبنان ، سودان ، بنگـلادش ، مراکش ، قبرس ، یونان ، چین و آمریکا کشت می شود که سطح زیرکشت ، تولید و عملکرد در کشور هندوستان به عنوان دومین کشور تولیدکننده انار به ترتیب عبارت است از : 42.000 هکتار ، 300.000 تن و   10 تن در هکتار .

ـ حداکثر عملکرد :

در سالهای اخیر عملکرد تا میزان 115 تن در هکتار توسط باغداران نمونه افزایش داشته است .

ـ ارقام عمده و برتر کشور : 5 رقم دیررس ، پوست کلفت ، پوست قرمز و دانه قرمز ، رباب نیریز ، شیشه کپ فردوس ، ملس ساوه ، میخوش ( ملس ) یزد ، نادری نطنز ( بادرود ) .

ـ ارقام خارجی : رقم واندرفول ( تولید کشور اسپانیا )

ـ پایه های مشهور : در انار نوع پایه مطرح نمی باشد و تکثیر توسط قلمه و قلمه ریشه دار انجام می شود.

ـ زمان برداشت : سطح زیرکشت باغات بارور ، تولید ، زمان برداشت ، ارقام عمده و مناطق عمده تولید محصول انار در سال 1381 طبق جدول شماره 2 می باشد و نمودارهای آن توزیع سطح زیرکشت و میزان تولید در استانهای عمده انارخیز را نشان می دهد .

ـ مصرف سرانه : 7 ـ 8 کیلوگرم

 

1ـ5 شرایط اقلیمی

          انار میوه خاص مناطق نیمه گرمسیری است . گرمای زیاد موجب سوختگی و سرمای زیاد باعث ترکیدگی آن می شود و از لطافت پوست و مرغوبیت میوه می کاهد . بهترین شرایط آب و هوایی برای درخت انار زمستانهای نسبتا خنک ، تابستانهای گرم و پائیز طولانی و خشک است .

بارندگی در پائیز و سردشدن پیش از موعد هوا باعث تریکدگی انار می شود . میزان مقاومت درخت انار نسبت به سرما دقیقا روشن نشده است ، ولی در ارقام گوناگون متفاوت است . سرمای ( دیررس ) بهاره به جوانه ، گل و شاخه های جوان صدمه می زند . سرمای پائیزه باعث ترکیدگی می شود و سرمای زمستان بویژه اگر از 12 تا 14 درجه زیر صفر پائین تر برود باعث خشکیدگی قسمتهای هوایی درخت می شود و سرمای خیلی شدید در زمستان حتی می تواند تنه ها را هم خشک کند ، در این حالت درختان را کف بر می کنند و از پاجوشهای جدید درختهای جدید بدست می آید .

 

 

 

جدول شماره 1 : مواد و ترکیبات موجود در 100 گرم میوه انار

مواد

مقدارmg))

مواد

درصد

فروکتوز

8/4

* اسیدها

اورگانیک

 

گلوکز

69/4

مالیک

 

ویتامینها

B1

02/0

سیتریک

 

B2

03/0

تارتاریک

 

C

11

اسکوربیک

 

بتاکاروتن

71/0

اکسالیکت

 

مواد معدنی

سدیم

5/8

آلدزیک

 

کلسیم

2/9

تانیک

 

پتاسیم

132

 

 

 

منیزیم

26

چربی

3/0

منگنز

3

پروتئین

5/0

فسفر

23

آب

در دانه انار

85 ـ 80

آهن

1/0

در میوه انار

50

مس

300

 

 

 

روی

144

 

 

 

کبالت

11

 

 

 

مواد رنگی

آنتوسیانین

700 ـ 200

 

 

 

لیکوآنتی سیانین

195 ـ 100

 

 

 

 

*اسیدیته : در انارهای ترش 6/3% ، در انارهای شیرین 5/0% و در انارهای وحشی تا 8/3% هم می رسد .

وزن مخصوص آب انار gr/cm3 151/1 و عصاره خشک آن 145 گرم در یک کیلوگرم است .

میزان کالری : 65 کالری در هر 100 گرم می باشد .

 

***

 

هزینه های احداث و نگهداری یک هکتار باغ انار ( ارقام به هزار ریال )

ردیف

شرح

تعداد / مقدار

هزینه واحد

هزینه کل

1

آماده سازی زمین جهت احداث باغ شامل : تسطیح ، احداث تراس یا بانکت ، شخم و شیار ، جمع آوری سنگ و تهیه نقشه توپوگرافی و نقشه کاشت

1 هکتار

1000

1000

2

حفر چاله (m3 * m4 )

833

3000

2499

3

کود حیوانی

30 تن با حمل

150

4500

4

کود شیمیایی ( ماکرو و میکرو )

500 کیلو در هکتار

1000

500

5

نهال پیوندی و یا نهال قوی

833

3000

2499

6

نهال ............ به عنوان فیلر در کشت توأم

ـــ

ـــ

 

7

غرس نهال

مخلوط کردن کود و خاک ، کاشت و پرکردن خاک و آبیاری

2000

1666

8

واکاری و قیم مورد نیاز

حدود 10% هزینه خرید نهال

ـــ

246

9

هزینه نگهداری سال اول ـ دوم ـ سوم

ـــ

3000

9000

10

هزینه های پیش بینی نشده

ـــ

ـــ

90

جمـع

 

22000

جمع هزینه کل 300 هکتار

 

6.600.000

هزینه احداث آبیاری قطره ای بطور متوسط برای 300 هکتار

 

6.000.000

جمع کل هزینه اجرای طرح

 

12.600.000

 

 

 

میزان و ارزش تولید محصول ، هزینه تولید و درآمد خالص در هر هکتار

( ارقام به هزار ریال )

سال باردهی

سال اول

سال دوم

سال سوم

سال چهارم

سال پنجم

سال ششم

سال هفتم

سال هشتم

سال نهم

سال دهم

میزان تولید محصول ( تن )

ـــ

ـــ

ـــ

2

5

8

10

15

20

25

ارزش محصول تولیدی

ـــ

ـــ

ـــ

3000

7500

12000

15000

22500

30000

37500

هزینه عملیات کاشت ، داشت و برداشت

39000

3000

3000

3500

5000

8000

10000

14000

15000

15000

درآمد خالص در هر هکتار

(39000-)

3000-

3000-

500-

2500

4000

5000

8500

15000

22500