ابزارهای گیاهپزشک

.

دستور العمل تولید نهال پسته



 

این مطلب توسط وب سایت انسکتاریوم phyto.persianblog.ir در دسترس عموم قرار گرفته است و هرگونه کپی برداری بدون ذکر منبع مجاز نمی باشد.

 

 

مقدمه

پسته درختى است دو پایه با نام علمى Pistacia vera که از خانواده Anacardiaceae مى‌باشد. قسمت خوراکى پسته بذر آن مى‌باشد.


درخت پسته، هم در برابر سرماى زمستان و هم در برابر گرماى تابستان پایدار است و از ۲۰- درجه تا ۴۰+ درجه سانتى‌گراد را مى‌پذیرد. مناسب‌ترین خاک براى پسته، خاک لمونى شنى سبک است که چون این درخت داراى یک ریشه محورى (عمیق) است، خاک باید دست کم دو متر (عمق) داشته باشد. به‌دلیل ژرف بودن ریشه، درخت پسته در برابر کم آبى بسیار پایدار است. از ویژگى‌هاى دیگر این گیاه، پایدارى زیاد آن در برابر شورى زمین است بر اساس پژوهش‌ها، این گیاه براى رشد نیازى به نمک ندارد. رطوبت زیاد هوا و خیس بودن خاک، هر دو براى پسته مضر هستند و رشد و میزان محصول آن را به شدت کاهش مى‌دهند

 

ارقام مهم:

در ایران با وجودى که اقام مختلفى از پسته مانند: اوحدی، امیری، حسنی، شستى و غیره شناخته شده‌اند، رسم بر این است که میوه این گیاه را بر حسب شکل آن به دو دسته بادامى و فندقى تقسیم کنند که البته هر کدام، انواع متفاوت و درجات مختلف دارند. در آمریکا مهم‌ترین رقم پسته، کرمان نام دارد که در اصل از ایران به آنجا برده شده است

 

ازدیاد نهال پسته


1- کاشت مستقیم بذر در زمینه اصلی :

پس از آماده سازی زمین به منظور احداث باغ ، باید ابتدا جوی و پشته هایی به عرض 100-50 سانتیمتر و عمق 70-50 سانتیمتر ایجاد گردد. سپس آن را آبیاری نموده و در فصل زمستان نسبت به کشت مستقیم بذور پسته رقم بادامی ریز اقدام می شود. لازم است که بذور به مدت 12 ساعت قبل از کاشت خیسانیده و با قارچ کش مناسب ضدعفونی شوند. در یک طرف پشته گودالهایی با عمق 3-2 سانتیمتر و با فاصله 3-2 متر از یکدیگر ایجاد و پس از قراردادن بذور در داخل هر گودال روی آن با ماسه پوشانده خواهد شد. در مناطقی که دارای شرایط شوری خاک و آب هستند ، عرض جویهای کشت 5/1-1 مترو و عمق آنها حدود 30-20 سانتیمتر در نظر گرفته و کشت بذور در وسط جوی انجام می شود لازم است محل کشت بذر از سطح جوی حدود 10-5 سانتیمتر بالاتر باشد تا در هنگام آبیاری ، آب حدود 5 سانتی متر روی بذور را بپوشاند . طول جویهای کشت در این روش بین 50-30 متر و فواصل ردیفها حدود 8-6 متر در نظر گرفته می شود . آبیاری بسته به شرایط آب و هوایی و میزان آب موجود ، پس از سبزشدن بذور هر 15-10 روز یکبار انجام می شود

 

2- کاشت پسته در گلدان:

برای این منظور از کیسه های پلاستیکی سیاه به قطر 15-10 سانتیمتر و ارتفاع 30-25 سانتیمتر استفاده می شود . ترکیب خاک گلدان شامل ماسه شیرین + خاک زراعی +کود حیوانی پوسیده ( ترجیحاً‌ کود گاوی ) می باشد . دراین روش ممکن است گلدانها به صورت آزاد در کنار یکدیگر قرار گیرند یا بصورت کرتی درآیند.
پس از خیسانیدن بذور مورد نظر و ضدعفونی آنها ، 2 عدد بذر در عمق 3-2 سانتیمتری خاک گلدان قرار گرفته و روی آن با ماسه یا خاک اره پوشانیده می شود. زمان کاشت در گلدان اواخر زمستان و اوایل بهار می باشد . در صورت تولید نهال گلدانی در شاسی یا گلخانه ، می توان در پاییز یا اویل زمستان نیز اقدام به کاشت بذر نمود. از مزایای این روش بالا بودن بازده تولید نهال، سهولت و عدم محدودیت زمانی درامر جابجایی گلدان می باشد 

 

- کاشت پسته در خزانه :

دراین روش از یک قطعه زمین به مساحت های 20×10 یا 30×20 متر استفاده می شود. پس از آماده سازی زمین با افزودن کود حیوانی پوسیده ( 20 تن در هکتار ) ، ماسه بادی ( 60 تن ) و مقداری کود شیمیایی ( فسفات آمونیوم به میزان 400 کیلوگرم در هکتار ) نسبت به اصلاح و تقویت زمین اقدام می گردد. از اواسط اسفند تا اواسط فروردین ماه ، بذور پسته ارقام بادامی ریز یا قزوینی را به مدت 12 ساعت خیسانیده و ضدعفونی می کنند. در قطعه مورد نظر ردیف هایی به فواصل 30-20 سانتیمتر ایجاد و بذور روی ردیف ها به فاصله 15-10 سانتیمتری و در عمق 3 سانتیمتر کشت می شوند. آبیاری نهالها ابتدا هر 10-7 روز یک مرتبه و بعد هر 12-10 روز یک مرتبه انجام می شود .
نهالهای تولیدی در زمستان سال اول یا دوم به زمین اصلی منتقل می شوند . در هنگام انتقال نهالها باید دقت لازم در زمان بیرون آوردن آنها از زمین خزانه صورت گیرد تا از قطع شدن نوک ریشه اصلی و پوشش ریشه جلوگیری شود. در صورت عدم رعایت این مسئله ممکن است میزان تلفات به 40-30درصد برسد

 

- پیوند درختان پسته :

سه نوع روش پیوندزنی در ایران مرسوم است :
1- پیوند لوله ای 2- پیوند شکمی 3- پیوند اسکنه ای

پیوند اسکنه ای و پیوند شکمی از قدیم الایام در ایران کاربرد داشته ، که به تدریج کنار گذاشته شده است . هم اکنون استفاده از پیوند لوله ای به دلیل سادگی ، سرعت عملیات و درصد بالای جوش خوردن بین پایه با پیوندک رواج یافته و 99 درصد درختان پسته با استفاده از این روش تکثیر می شوند. از آنجا که درخت پسته از نوع درختان صمغ دار است ، ایجاد هرگونه خراش در تنه یا در شاخه های آن موجب تراوش صمغ می گردد که در مجاورت هوا سفت می شود. بنابراین در پیوند شکمی نهال پسته ، شکاف افقی در پایین شکاف عمودی به شکل زده می شود ( پیوند شکمی در درختان میوه معمولاً‌ به شکل T است ) تا صمغ مترشحه از شکاف افقی مانع رویش و رشد جوانه پیوندک نشود .

آماده سازی پایه ، تهیه پیوندک وانجام عمل پیوند زنی :
به منظور سهولت درعمل پیوند ، نخست پایه موردنظر انتخاب می گردد.در اسفند ماه نهالهای 3-2 ساله پسته در زمین اصلی سربرداری می شوند.
پس از رشد جوانه های جانبی بر روی پایه سربرداری شده بسته به نوع آرایش تنه درخت 3-1 شاخه جانبی بر روی پایه اصلی نگهداری شده و سایر شاخه ها حذف می شوند.
در پیوند لوله ای هم اندازه بودن قطر پایه و پیوندک ضروری است ، به همین منظور ابتدا پایه و شاخه مناسب پیوندک انتخاب می شود.
زمان مناسب برای پیوندنهالهای پسته به طور عمده در اواخر اردیبهشت تا اوایل خرداد یعنی هنگامی است که درخت به راحتی پوست می دهد و دمای هوا در حد معتدل قرار دارد .
برای تهیه پیوندک حدود 3-2 سانتیمتر بالاتر از جوانه ، شاخه را قطع کرده ، سپس از 2 سانتی متری زیر جوانه با چاقوی پیوندزنی پوست دور تا دور بریده می شود . بعد با انگشت پوست برش خورده را به آرامی چرخانده تا پوست حاوی جوانه را به راحتی و به طور کامل از چوب جدا شود.
پیوندک آماده شده به شکل استوانه ای حاوی جوانه می باشد . شاخه های جانبی نگهداری شده بر روی پایه نیز سربرداری شده و سپس به فاصله 3-2 سانتی متر از بالا دور تا دور شاخه برش داده می شود و به روش تهیه پیوندک ، پوست جدا می شود.
پس از آماده شدن پایه و پیوندک ، پیوندک را که به شکل استوانه است داخل چوب قرار داده و به آرامی به سمت پایین فرستاده تا در محل خود استقرار یابد.

نسبت درختان نر و ماده :
زمان گلدهی و طول دوره گلدهی ارقام مختلف بستگی به شرایط آب و هوایی هر منطقه دارد . انتخاب ارقام نر و ماده ای که زمان گلدهی یکسان داشته باشند ، تطابق زمان گلدهی ایجاد کرده و درصد موفقیت تشکیل میوه را بالا می برد . با توجه به تجربیات و یافته های تحقیقاتی درایستگاههای تحقیقاتی پسته در مناطق مختلف دنیا نسبت 9: 1 درختان نر به ماده در باغ توصیه می شود. که در هنگام پیوند درختان و یا احداث باغ باید مورد توجه قرار گیرد.
معمولاً‌ به منظور اطمینان از وجود گرده کافی در زمان گلدهی ، در جهت عمود بر باد غالب منطقه یک ردیف از مجموعه ای از ارقام نر زودگل ، متوسط گل و دیرگل پیوند می گردد تا بتواند حداکثر همپوشانی را با ارقام ماده موجود ایجادنماید.

عملیات بعد از پیوند :
پس از پیوند آبیاری باید منظم و به فواصل 14 روز یکبار انجام شود. جوانه ها و پاجوشهایی که از زیر محل پیوندک و بر روی پایه ایجاد می شوند قطع گردد

 

پیوند شکمی در پسته

 

پیوند اسکنه

 

بستن محل پیوند

 

سربرداری پایه

 

انتخاب پایه و پیوندک مناسب برای پیوند

 

جدا کردن پوست پایه برای پیوند لوله ای